Piyasada iki tür neon ve şerit LED var. Birinde ürün doğrudan prize takılır ve 220V ile çalışır. Ötekinde ürün bir adaptörden (LED trafosundan) beslenir ve 12V, 24V ya da 48V DC ile çalışır. DR.FLEX ürünleri ikinci türdendir.
220V ürünün güçlü yanları gerçektir, saklamıyoruz. Ama karar yalnız metre fiyatına bakılarak verilirse projenin toplam maliyeti ve riski gözden kaçar. Bu yazıda iki sistemi madde madde karşılaştırıyoruz.
220V ürünün gerçek artıları
- Adaptör gerekmez. Ürün, ucundaki fişle doğrudan şebekeye bağlanır.
- Uzun hat tek noktadan beslenir. 220V ürünlerin kurulum kılavuzlarında tek uçtan besleme için genellikle 30–50 metre sınırı verilir. 24V üründe bu mesafe yaklaşık 10 metredir.
- Metre fiyatı düşüktür. Ürünün içinde ayrı bir sürücü yoktur.
Kuru, düz ve uzun bir hatta, ölçü hassasiyeti ve dimleme gerekmiyorsa bu artılar işe yarar. Aşağıdaki başlıklar ise çoğu mimari ve tabela projesinde kararı değiştirir.
1. Dokunma güvenliği
Uluslararası elektrik standartları (IEC 61140, IEC 60364-4-41), en çok 120V dalgasız DC’yi “çok düşük gerilim” (ELV) sayar. Güvenlik yalıtımlı bir kaynaktan beslenen bu tür devrelere SELV denir. Bu sistemde çarpılmaya karşı koruma, gerilimin düşük tutulmasıyla sağlanır. 12V, 24V ve 48V DC bu sınırın çok altındadır.
220V üründe ise silikon ya da PVC kılıf, şebeke gerilimine karşı tek engeldir. Bu yüzden 220V şerit ve neon ürünlerin kurulum kılavuzlarında şu uyarılar yer alır:
- Ürünü yalnız yetkili bir elektrikçi monte etmelidir.
- Kesim yalnız enerji kesikken yapılmalıdır.
- Kesilen uç kapakla ve silikonla kapatılmalıdır.
- Kılıf çivi, vida ya da zımbayla delinmemelidir.
- Yalıtımı hasar görmüş ürün kullanılmamalıdır.
- Ürün, insanların ve hayvanların erişemeyeceği yere monte edilmelidir.
Merdiven, el yüksekliğindeki mobilya, çocukların olduğu mekânlar ve tabela gibi elle temas edilen yerlerde bu fark önemlidir.
2. Islak alanlar: havuz, banyo, dış mekân
Banyo ve havuzlar için kurallar daha sıkıdır. IEC 60364-7-701 (banyolar) ve IEC 60364-7-702 (yüzme havuzları) şunu söyler:
- Banyonun en iç bölgesi (bölge 0) ile havuzun 0 ve 1. bölgeleri: Yalnız en çok 12V AC ya da 30V DC SELV donanıma izin verilir.
- Güç kaynağı: Bu bölgelerin dışına konmalıdır.
Bu bölgelerde 220V ürün kullanılamaz. 12V ve 24V DC ürünler bu sınırın içinde kalır. 48V bu sınırın üstündedir; havuzun 0–1. bölgelerinde ve banyonun 0. bölgesinde kullanılmaz.
Neon LED’lerimiz IP67’dir: toz geçirmez ve kısa süreli suya batmaya dayanıklıdır. Sürekli su altında kullanım için uygun değildir. Ayrıntı: Havuz, banyo ve dış mekânda neon LED · IP67 nedir?
3. Ölçü hassasiyeti ve fire
Neon ve şerit LED yalnız kesim işaretlerinden kesilir. Kesim aralığı gerilime göre çok değişir:
| Ürün | Kesim aralığı |
|---|---|
| 220V neon ve şerit (kurulum kılavuzlarında) | 50 cm ya da 1 m |
| DR.FLEX 24V DC | 50 mm (bir şerit modelde 33 mm) |
| DR.FLEX 12V DC | 25 mm |
Örnek: 3,30 metrelik bir niş için 1 metre aralıkla kesilen 220V ürün ya 3 metrede kalır (30 cm karanlık) ya da 4 metre alınıp 70 cm’si atılır. 12V ürün ise 3,30 metreye 2,5 santimetre hassasiyetle oturur.
Yazı, logo, mobilya ve kör nişlerde bu fark doğrudan görünür. Ayrıntı: Mimari projede neon firesi nasıl azaltılır?
4. Titreme (flicker)
220V ile doğrudan çalışan LED, şebekenin alternatif akımını ürünün içindeki basit bir doğrultmaçla çevirir. Filtreleme yetersizse ışık saniyede 100 kez dalgalanır. Göz bunu her zaman fark etmez, ama kamerada ve uzun süreli çalışmada hissedilir.
- ABD Enerji Bakanlığı: Titremeye en yatkın ürünler arasında sürücüsüz “AC LED”leri ve faz kesmeli (triyak) dimmerle kısılan LED’leri sayar.
- IEEE 1789: 100 Hz’de “düşük risk” için ışık dalgalanmasının yaklaşık %8’in altında kalmasını önerir.
- AB 2019/2020 sayılı Tüzük: Şebekeye doğrudan bağlanan LED ışık kaynaklarına titreme sınırı koyar (Pst LM ≤ 1,0, SVM ≤ 0,4). Bu sınırları karşılayan 220V ürünler de vardır. Ucuz, yalnız doğrultmaçlı ürünlerde ise risk yüksektir.
DC üründe dalgalanmayı ürünün dışındaki adaptör süzer. Kaliteli bir LED trafosu düzgün bir doğru akım verir. Dimleme yapılacaksa yüksek frekanslı bir PWM dimmer seçilmelidir.
5. Dimleme ve kontrol
12V ve 24V DC ürünler PWM, 0–10V, DALI ve DMX kontrolcüleriyle neredeyse sıfıra kadar düzgün kısılır. Otel, restoran ve konutta senaryo aydınlatması bu sayede kolayca kurulur.
220V ürünler ise genellikle yalnız faz kesmeli (triyak) dimmerle kısılabilir. Bu dimmerler akkor ampul için tasarlanmıştır. LED’in çektiği akım dimmerin çalışması için gereken akımın altında kalınca titreme olur ve kısma aralığı daralır.
6. Isı ve ömür
LED’in ömrünü belirleyen en önemli etken sıcaklıktır. Daha sıcak çalışan LED daha çabuk kararır. Bu, LED ömür testlerinin (LM-80, TM-21) temelidir.
220V üründe gerilimi düşüren devre ürünün içindedir; ürettiği ısı da hattın içinde kalır. Bazı 220V ürün kılavuzlarında şu kısıtlar yazar:
- Ürünü rulo hâlinde yakmayın.
- Üstünü yalıtım malzemesiyle örtmeyin.
- Günde en çok 8 saat çalıştırın.
DC üründe gerilimi düşürme işini, havalandırılabilen ve ayrıca değiştirilebilen adaptör yapar.
7. Arıza ve servis
| Durum | 220V ürün | 12V/24V DC ürün |
|---|---|---|
| Hat içinde arıza | Kılavuzlara göre ışık kaynağı çoğu zaman değiştirilemez, ürün komple değişir | Arızalı bölüm kesim işaretinden çıkarılır, yalnız o parça yenilenir |
| Besleme arızası | Sürücü ürünün içinde | Adaptör ayrı; tek parça değişir |
| Kesim ve ek | Enerji kesik, 1 m aralıktan, uç mühürlenerek | 25 veya 50 mm aralıktan, düşük gerilimle |
8. Montaj ve yönetmelik
220V ürün şebeke hattıdır: üreticiler montajın yetkili elektrikçi tarafından yapılmasını şart koşar. DC sistemde de adaptörün şebeke tarafını elektrikçi bağlar. Ama adaptörden sonraki hat düşük gerilimlidir. Bu hat tabela ustası, mobilyacı ya da uygulama ekibi tarafından daha az riskle döşenir. Örneğin ABD elektrik yönetmeliği (NEC 411), düşük gerilimli aydınlatmanın çıkış tarafı için daha hafif kablolama kuralları uygular.
Toplam maliyet: hangi kalemler değişir?
| Kalem | 220V | 12V/24V DC |
|---|---|---|
| Metre fiyatı | Düşük | Daha yüksek |
| Adaptör | Yok | Var |
| Fire (ölçüye oturmayan parça) | 50 cm–1 m’ye kadar | 2,5–5 cm’ye kadar |
| Islak alan (havuz, banyo iç bölgeleri) | Kullanılamaz | 12V ve 24V uygun |
| Dimleme | Genellikle yalnız triyak, sınırlı | PWM, 0–10V, DALI, DMX |
| Arıza | Çoğu zaman komple değişim | Parça veya adaptör değişimi |
| Montaj | Tüm hat şebeke gerilimi | Adaptörden sonrası düşük gerilim |
Kısaca
Kuru, uzun, düz ve elle dokunulmayan bir hatta 220V ürün iş görebilir. İnsanlara yakın, ıslak, ölçüye özel, kısılacak ya da yıllarca sorunsuz çalışması beklenen projelerde 12V veya 24V DC toplamda daha az risk ve daha az fire demektir.
DR.FLEX neon ve şerit LED’ler 12V ve 24V DC olarak üretilir (şerit LED’de 48V seçeneği de var). Neon LED’lerin gövdesi %100 silikondur; beyaz ışıklı modellerde CREE LED kullanılır. Her ürün sevk öncesi 24 saat çalışma testinden geçer ve 3 yıl garantilidir.
Voltaj seçimi için: 12V mi 24V mi? · Adaptör gücü için: adaptör hesaplayıcı
Kaynaklar
- IEC 61140 ve IEC 60364-4-41: çok düşük gerilim (ELV) ve SELV tanımları. IEC 60364-4-41 örnek sayfalar
- IEC 60364-7-701 (banyolar), BS 7671 özeti: SELECT, Bath or Shower kılavuzu
- IEC 60364-7-702 (yüzme havuzları), BS 7671 özeti: Professional Electrician
- ABD Enerji Bakanlığı / PNNL, titreme sunumu (2015): energy.gov
- IEEE 1789-2015 titreme önerileri: ABD Enerji Bakanlığı özeti
- AB 2019/2020 sayılı Ekotasarım Tüzüğü, Ek II (titreme sınırları): EUR-Lex
- Triyak dimmer ve LED: DigiKey, dimleme makalesi
- LED ömrü ve sıcaklık (LM-80, TM-21): OSTI / PNNL
- ABD NEC 411 düşük gerilimli aydınlatma: EC&M
- 220V ürünler için kesim aralığı, hat uzunluğu ve montaj uyarıları: piyasadaki 220V neon ve şerit LED ürünlerinin kurulum kılavuzları ve teknik föyleri.